سامانهٔ مدیریت ایمنی
Safety Management System (SMS)ایمنی و مقررات
سامانهٔ مدیریت ایمنی چارچوبی است که ایکائو از شرکتهای هواپیمایی، فرودگاهها و ارائهدهندگان خدمات ناوبری هوایی میخواهد تا ریسک را پیش از سانحه، بهطور نظاممند و مستند شناسایی و مدیریت کنند، نه فقط پس از آن واکنش نشان دهند.
از واکنشی به پیشگیرانه
تا چند دهه پیش، بیشتر بهبود ایمنی هوانوردی از تحقیق سانحه میآمد: چیزی اتفاق میافتاد، بررسی میشد، و رویهای اصلاح میشد. سامانهٔ مدیریت ایمنی، که ایکائو امروز از همهٔ شرکتهای هواپیمایی، فرودگاهها و ارائهدهندگان خدمات ناوبری هوایی میخواهد آن را پیاده کنند، تلاشی است برای پیشی گرفتن از سانحه؛ سازمان باید ریسکهای بالقوه را پیش از آنکه به رویداد واقعی تبدیل شوند شناسایی و درجهبندی کند.
این تغییر رویکرد را میتوان با یک تفاوت ساده خلاصه کرد: در مدل قدیمی، پرسش اصلی پس از یک رویداد این بود که چرا این اتفاق افتاد؛ در سامانهٔ مدیریت ایمنی، پرسش روزمره این است که چه چیزی ممکن است اتفاق بیفتد، و چقدر آمادهایم اگر بیفتد.
چهار رکن
ساختار سامانهٔ مدیریت ایمنی معمولاً چهار رکن دارد: خطمشی و اهداف ایمنی که تعهد مدیریت ارشد را رسمی میکند؛ مدیریت ریسک ایمنی که خطرات را شناسایی، تحلیل و اولویتبندی میکند؛ تضمین ایمنی که با پایش مستمر و ممیزی بررسی میکند اقدامات اصلاحی واقعاً اثر داشتهاند یا نه؛ و ترویج ایمنی که آموزش و ارتباطات لازم برای نهادینهکردن فرهنگ ایمنی در کل سازمان را فراهم میکند.
این چهار رکن یک بار برای همیشه اجرا نمیشوند؛ یک چرخهٔ پیوستهاند که دادههای تازه از گزارشدهی داوطلبانه و رویدادهای روزمره را میگیرند و اولویتهای ریسک را دورهای بهروز میکنند.
ارتباط با فرهنگ سازمانی
سامانهٔ مدیریت ایمنی بدون فرهنگ عادلانه و گزارشدهی داوطلبانه عملاً بیاثر است، چون دادهای که این سامانه تحلیل میکند از همان گزارشهای داخلی کارکنان میآید؛ اگر کارکنان از گزارش خطا بترسند، سامانه چیزی برای تحلیل کردن نخواهد داشت و صرفاً سندی روی کاغذ میماند.
به همین دلیل، ممیزی سامانهٔ مدیریت ایمنی یک شرکت هواپیمایی معمولاً فقط اسناد و رویههای مکتوب را نگاه نمیکند؛ نرخ واقعی گزارشدهی داوطلبانهٔ کارکنان را هم میسنجد، چون همان نرخ نشان میدهد آیا فرهنگ سازمانی پشت این سامانه واقعی است یا فقط روی کاغذ نوشته شده.