برخورد کنترلشده با زمین
Controlled Flight Into Terrain (CFIT)ایمنی و مقررات
برخورد کنترلشده با زمین یعنی هواپیمایی که از نظر فنی کاملاً سالم است و خدمهاش کنترل کامل دارد، بیآنکه بداند، با زمین یا کوه برخورد میکند؛ سامانهٔ هشدار نزدیکی زمین امروز این دسته از سانحه را بهشدت کاهش داده است.
پارادوکس این نوع سانحه
برخورد کنترلشده با زمین، که بهاختصار CFIT خوانده میشود، یکی از عجیبترین دستههای سانحهٔ هوانوردی است: هواپیما نقص فنی ندارد، خدمه کنترل کامل هواپیما را در دست دارد و هیچ چیز از نظر مکانیکی خراب نیست، اما هواپیما با زمین، کوه یا آب برخورد میکند چون خدمه نمیداند چقدر به زمین نزدیک است. علت اصلی معمولاً از دست دادن آگاهی موقعیتی است، نه خرابی سامانه.
این وضعیت اغلب در شرایط دید کم، در نزدیکی کوهستان، یا در فرودهای شبانه در فرودگاههای کمامکانات رخ میداده؛ خدمه تصور میکرده ارتفاع کافی دارد در حالیکه در واقع بهسرعت به زمین نزدیک میشده.
سامانهٔ هشدار نزدیکی زمین
پاسخ اصلی صنعت به این دسته از سانحه، سامانهٔ هشدار نزدیکی زمین بوده که امروز نسخهٔ پیشرفتهترش، سامانهٔ هشدار پیشگیرانهٔ نزدیکی زمین نام دارد؛ این سامانه با استفاده از دادههای ارتفاع، سرعت نزول و نقشهٔ دیجیتال زمین زیر مسیر پرواز، اگر تشخیص دهد هواپیما در مسیر برخورد با زمین یا کوه است، پیش از رسیدن به آن نقطه با صدای بلند هشدار میدهد.
این سامانه از اواخر دههٔ ۱۹۹۰ روی هواپیماهای مسافربری اجباری شده و آمار جهانی نشان میدهد از زمان رواج آن، تعداد سوانح این دسته بهشدت کاهش یافته؛ با این حال، فاصلهٔ عمودی هواپیما تا زمین همچنان مهمترین کمیتی است که این سامانه محاسبه و ارزیابی میکند.
چرا هنوز محتاطانه رفتار میشود
سامانهٔ هشدار نزدیکی زمین در برخی مسیرهای کوهستانی خاص، مثل فرودگاههای واقع در دره یا نزدیک ارتفاعات بلند، هنوز میتواند هشدار کاذب بدهد؛ به همین دلیل رگولاتورها برای بعضی فرودگاهها رویههای تقرب اختصاصی مینویسند که مسیر ورود و خروج ایمن را از پیش مشخص میکند، بهجای تکیهٔ صرف به هشدار لحظهای.
طراحی این رویهها معمولاً کار مشترک رگولاتور، اپراتور فرودگاه و شرکتهای هواپیمایی است که بارها آن مسیر را پرواز کردهاند؛ هر تغییر در تجهیزات فرودگاه یا در ناوگان پرکاربردش میتواند رویهٔ تقرب را دوباره نیازمند بازبینی کند.