خستگی خدمه و محدودیت ساعت پرواز
Flight Time Limitations (FTL)ایمنی و مقررات
خستگی خدمهٔ پرواز عاملی شناختهشده در بسیاری از حوادث هوانوردی است؛ رگولاتورها با قواعد محدودیت ساعت پرواز، حداقل استراحت اجباری بین پروازها و سقف ساعت کاری در ماه، ریسک آن را مدیریت میکنند، نه حذف.
چرا خستگی خطر است
خستگی توانایی تصمیمگیری، سرعت واکنش و هوشیاری موقعیتی خلبان و سایر اعضای خدمه را کاهش میدهد، درست مثل الکل، اما بدون علامت بیرونی واضح؛ فردی خسته میتواند خودش را هوشیار بداند در حالیکه واکنشش کند شده. ساعت زیستی بدن هم اثر جداگانه دارد: پروازی که ساعات اولیهٔ بامداد به وقت مبدأ خدمه را در بر میگیرد، حتی با خواب کافی پیش از آن، افت هوشیاری بیشتری نسبت به همان مدت پرواز در میانهٔ روز ایجاد میکند.
پروازهای طولانی که چند منطقهٔ زمانی را رد میکنند مشکل دیگری هم اضافه میکنند: ساعت زیستی بدن خدمه با ساعت محلی مقصد هماهنگ نیست، پدیدهای که معمولاً «پرش منطقهٔ زمانی» نامیده میشود؛ این ناهماهنگی، جدا از کمبود ساعت خواب، خودش عاملی مستقل برای افت هوشیاری است.
قواعد محدودیت ساعت پرواز
رگولاتورهای ملی، با پایه گرفتن از توصیههای ایکائو، سقفهایی برای مدت پرواز، مدت کار روزانه و ساعت کار ماهانه و سالانهٔ خدمه تعیین میکنند؛ این قواعد معمولاً بسته به ساعت شروع پرواز، تعداد فرودها در یک نوبتکاری و عبور از منطقههای زمانی متفاوتاند، چون هرکدام از این عوامل خستگی متفاوتی ایجاد میکند.
در کنار سقف کار، حداقل استراحت اجباری بین دو نوبت پروازی هم تعیین میشود، و برای پروازهای بسیار طولانی معمولاً خدمهٔ اضافه یا کابین استراحت روی هواپیما پیشبینی میشود تا اعضای خدمه بهنوبت بخوابند.
مدیریت ریسک خستگی
بسیاری از رگولاتورها و شرکتهای هواپیمایی امروز، در کنار سقفهای ثابت ساعتی، سامانهای به نام مدیریت ریسک خستگی هم به کار میگیرند که خستگی واقعی خدمه را با دادههای علمی خواب و ریتم زیستی مدل میکند، نه فقط با شمارش ساعت؛ این رویکرد اجازه میدهد برنامهریزی پرواز از قواعد ثابت فراتر برود اما با شواهد علمی، نه با نادیدهگرفتن ریسک.
دادهٔ ورودی این مدلها معمولاً شامل ساعت واقعی شروع و پایان هر نوبتکاری، تعداد فرودها، و گزارشهای خودِ خدمه دربارهٔ کیفیت خوابشان پیش از پرواز است؛ خروجی مدل به برنامهریز پرواز کمک میکند نوبتکاریهایی را که خستگی محاسبهشدهشان از یک آستانه بالاتر میرود، پیش از وقوع بازطراحی کند.