یاتا
IATAایمنی و مقررات
یاتا انجمن تجاری هواپیماییهای مسافربری جهان است، نه نهاد قانونگذار؛ کدهای سهحرفی فرودگاه و بلیت الکترونیکی استاندارد از کارهای شناختهشدهٔ آن است، اما ایمنی و صلاحیت پرواز در حوزهٔ ایکائو و رگولاتورهای ملی میماند.
چه نهادی است
انجمن بینالمللی حملونقل هوایی، که بهاختصار یاتا خوانده میشود، در سال ۱۹۴۵ در هاوانا تأسیس شد و انجمنی تجاری است که هواپیماییهای مسافربری و باری عضو آن هستند، نه دولتها. بیش از ۳۰۰ شرکت هواپیمایی عضو یاتا هستند و بخش بزرگی از ترافیک مسافری جهان را پوشش میدهند.
فرق کلیدی یاتا با ایکائو همینجاست: ایکائو نهادی بیندولتی است که استاندارد ایمنی و عملیاتی مینویسد، یاتا انجمنی صنفی است که استاندارد تجاری و رویههای مشترک صنعت را هماهنگ میکند تا بلیت یک شرکت روی سیستم شرکت دیگر خوانده شود یا بار از یک ناوگان به ناوگان دیگر منتقل شود.
کد سهحرفی فرودگاهها
مسافری که بلیت هواپیمایش را نگاه میکند یا برچسب چمدانش را میخواند، سه حرف لاتین کوچک میبیند: IKA اگر پرواز از امام خمینی باشد، THR اگر مبدأ مهرآباد باشد. این کدگذاری سهحرفی محصول یاتاست، نه ایکائو، و اساساً برای رزرو بلیت و ارتباط با مسافر نوشته شده؛ کد چهارحرفی همان فرودگاه، که در قواعد ناوبری خلبان و کنترلر ظاهر میشود، سندی جدا و مستقل از این کد است.
همین دوگانگی در کد شرکتهای هواپیمایی هم هست: یاتا کد دوحرفی میدهد و ایکائو کد سهحرفی؛ کالساینی مثل IRA۷۲۱ از کد سهحرفی ایکائویی ایرانایر میآید، در حالیکه همان پرواز روی تابلوی فرودگاه با کد دوحرفی یاتا نمایش داده میشود.
کارهای دیگر
یاتا استاندارد بلیت الکترونیکی، قواعد مشترک محاسبهٔ کرایه بین چند شرکت در یک سفر، و برنامهٔ ممیزی ایمنی عملیاتی به نام آیوسا را هم اداره میکند؛ آیوسا یک ارزیابی استاندارد و قابلمقایسهٔ ایمنی عملیاتی است که بسیاری از شرکتهای هواپیمایی برای عضویت در اتحادیههای پروازی یا قراردادهای کدشیرینگ آن را الزامی میدانند، هرچند خودِ یاتا مرجع صدور مجوز پرواز هیچ شرکتی نیست.
در حوزهٔ بار هم یاتا قواعد مشترکی برای رسید بار و ردیابی محموله میان شرکتهای عضو تدوین کرده، تا یک بسته در مسیر خود از ناوگان یک شرکت به ناوگان شرکت دیگر منتقل شود بیآنکه اطلاعاتش گم شود؛ همچنین نسخهٔ روزآمدشدهٔ مقررات جهانی حمل مواد خطرناک را هرساله منتشر میکند تا استاندارد ایکائو به رویهٔ عملیاتی روزمرهٔ شرکتها ترجمه شود.