ایکائو و ضمیمههای آن
ICAOایمنی و مقررات
ایکائو نهادی زیرمجموعهٔ سازمان ملل است که استانداردهای جهانی هوانوردی غیرنظامی را مینویسد؛ ۱۹ ضمیمهٔ آن از قوانین ترافیک هوایی تا تحقیق سانحه را پوشش میدهد، اما اجرای آنها با هر کشور عضو است.
چه نهادی است
سازمان بینالمللی هواپیمایی کشوری، که بهاختصار ایکائو خوانده میشود، یکی از سازمانهای تخصصی زیرمجموعهٔ سازمان ملل متحد است و در سال ۱۹۴۴ با کنوانسیون شیکاگو بنیان گذاشته شد. مقر آن مونترال کاناداست و تقریباً همهٔ کشورهای دارای ناوگان هوایی، از جمله ایران، عضو آن هستند.
کار ایکائو تدوین استاندارد است نه اجرای آن. این سازمان هواپیما پرواز نمیدهد، خلبان گواهی نمیدهد و فرودگاه اداره نمیکند؛ سندی مینویسد به نام «استانداردها و روشهای توصیهشده» که هر کشور عضو موظف است آن را در قوانین داخلی خودش پیاده کند یا اختلاف با آن را رسماً اعلام کند.
ضمیمهها چیستند
کنوانسیون شیکاگو در طول دههها با ۱۹ ضمیمه گسترش یافته که هرکدام یک حوزه را میپوشاند: ضمیمهٔ اول گواهینامهٔ خدمهٔ پرواز، ضمیمهٔ ششم عملیات هواپیما، ضمیمهٔ هشتم صلاحیت پرواز، ضمیمهٔ سیزدهم تحقیق سانحه و حادثه، و ضمیمهٔ هفدهم امنیت هوانوردی است.
این ضمیمهها معاهده نیستند، سند فنی پیوست به کنوانسیوناند؛ به همین دلیل ایکائو میتواند آنها را بدون بازگشایی کل معاهده بهروزرسانی کند. تغییر معمولاً از تجربهٔ یک سانحه یا حادثه شروع میشود: تحقیقی نقصی را نشان میدهد، کمیتهای فنی پیشنهاد اصلاح میدهد، و پس از تصویب در شورای ایکائو، کشورهای عضو مهلتی برای پیادهسازی آن دارند.
چرا اجرا با کشورهاست
ایکائو ضمانت اجرا ندارد؛ اهرم آن شفافیت است. برنامهای به نام ممیزی نظارت جهانی بر ایمنی، سازمانهای هواپیمایی کشوری عضو را دورهای بازرسی میکند و نتیجه را در قالب نمرهٔ اجرای مؤثر منتشر میکند؛ کشوری با نمرهٔ پایین ممکن است هواپیمایانش با محدودیت پرواز به برخی مقصدها روبهرو شوند، نه از سوی ایکائو بلکه از سوی همان کشورهای مقصد.
همین ساختار است که فرق ایکائو با یک نهاد قانونگذار داخلی مثل سازمان هواپیمایی کشوری ایران یا فایای آمریکا را روشن میکند: ایکائو زبان مشترک مینویسد، هر کشور آن زبان را به قانون خودش ترجمه میکند.
کد چهارحرفی فرودگاهها
خلبانان و کنترلرهای ترافیک هوایی، بهجای آن کد سهحرفی مسافرپسند، از یک نشانهٔ چهارحرفی استفاده میکنند؛ فرودگاه امام خمینی در نظام ناوبری با OIIE شناخته میشود، و نخستین حرف آن منطقهٔ جغرافیایی، در اینجا OI برای ایران، را نشان میدهد. این یکی از معدود جاهایی است که استاندارد ایکائو مستقیم روی صفحهٔ این سایت دیده میشود.
این نظام منطقهای در سراسر جهان یکسان است: کدهای شروعشونده با K برای بیشتر فرودگاههای آمریکا به کار میروند، با L برای بخشی از اروپای جنوبی و مدیترانه، و با O برای خاورمیانه؛ همین یک حرف، پیش از خواندن باقی کد، به خلبان میگوید پرواز به کدام گوشهٔ جهان میرود. مبدأ و مقصد در سند مسیر پروازی، همان که خلبان و کنترلر پیش از حرکت هواپیما رد و بدل میکنند، همیشه با همین کدهای چهارحرفی نوشته میشود، نه با کد سهحرفی یاتا.