برخورد هوایی و جلوگیری از آن
Mid-air Collision / ACASایمنی و مقررات
برخورد هوایی میان دو هواپیما امروز بسیار نادر است، عمدتاً به لطف سه لایهٔ مستقل: کنترل ترافیک هوایی از زمین، جداسازی ارتفاع بر پایهٔ قانون، و سامانهٔ هشدار برخورد روی خود هواپیما که مستقل از هر دوی آنها عمل میکند.
لایهٔ اول: کنترل ترافیک
خط دفاع اول در برابر برخورد هوایی، کنترل ترافیک هوایی است؛ کنترلرهای زمینی با دیدن موقعیت هواپیماها روی صفحهٔ رادار، به هر یک ارتفاع، مسیر و سرعتی میدهند که فاصلهٔ ایمن از دیگری حفظ شود. این فاصلهٔ ایمن بسته به منطقهٔ پروازی، معمولاً چند مایل دریایی افقی یا چند صد تا هزار فوت عمودی است.
این فاصلهٔ ایمن بسته به فاز پرواز و نوع فضای کنترلشده، متفاوت اجرا میشود؛ نزدیک فرودگاه، جایی که هواپیماها متراکمتر و سرعتها کمتر است، کنترلر فاصله را بیشتر با چشم و ارتباط رادیویی مستقیم مدیریت میکند، در حالیکه در ارتفاع کروز، بیشتر این کار به قواعد ثابت جداسازی ارتفاع سپرده میشود.
لایهٔ دوم: قواعد ارتفاع
در ارتفاع کروز، قاعدهای به نام جداسازی ارتفاع بر پایهٔ جهت پرواز اعمال میشود؛ هواپیمایی که بهسمت شرق پرواز میکند سطح پرواز فرد میگیرد و هواپیمایی که بهسمت غرب میرود سطح پرواز زوج، طوری که دو هواپیمای روبهرو هرگز روی یک ارتفاع دقیق قرار نگیرند، حتی اگر مسیرشان قطع شود.
بین دو سطح پروازی متوالی همجهت، معمولاً هزار فوت فاصلهٔ عمودی رعایت میشود؛ این عدد در برخی مناطق پرترافیک و با تجهیزات پیشرفتهتر اندازهگیری ارتفاع به فاصلههای کمتر هم کاهش یافته، تغییری که ظرفیت آسمان را بدون کاهش ایمنی افزایش داده است.
لایهٔ سوم: سامانهٔ هشدار روی هواپیما
سامانهٔ هشدار برخورد هوایی، که در نسخهٔ رایجش TCAS خوانده میشود، مستقل از کنترل ترافیک زمینی و مستقل از خطای انسانی احتمالی آن عمل میکند؛ این سامانه بهطور خودکار موقعیت هواپیماهای مجهز به ترانسپوندر در نزدیکی را رصد میکند و اگر خطر برخورد تشخیص دهد، مستقیم به خلبان دستور صعود یا نزول میدهد، بدون واسطهٔ کنترلر زمینی.
اهمیت این سامانه در استقلالش است: اگر کنترل ترافیک بهدلیل خطای انسانی دو هواپیما را روی یک مسیر برخوردی قرار دهد، سامانهٔ هشدار برخورد آخرین لایهٔ دفاعی مستقل است که میتواند جلوی برخورد را بگیرد. به همین دلیل، دستور این سامانه اولویت بالاتری نسبت به دستور همزمان کنترلر زمینی دارد و خلبانان آموزش دیدهاند از آن پیروی کنند.