اسپین و واماندگی چرخشی
Spinاصول پرواز
اسپین حالتی است که یک بال وارد واماندگی عمیقتر از بال دیگر میشود و هواپیما در حال نزول به دور محور عمودی خودش میچرخد. با چرخش معمولی در پرواز کاملاً فرق دارد و خروج از آن رویهای مشخص و برعکسشده نسبت به واکنش غریزی دارد.
چگونه شروع میشود
اگر هواپیما در حال واماندگی، همزمان کمی غلت یا یاو (چرخش حول محور عمودی) هم داشته باشد، یک بال زاویهٔ حملهاش بیشتر از بال دیگر میشود. آن بال عمیقتر وارد واماندگی میشود و برآی کمتری تولید میکند، پس پایینتر میرود؛ بال دیگر هنوز کمی برآ دارد و بالا میماند. این عدمتقارن، هواپیما را به چرخشی خودتقویتشونده حول محور عمودی و در حال نزول تند میاندازد.
در طول اسپین، هر دو بال معمولاً در حالت واماندگیاند، اما به درجات متفاوت؛ این تفاوت درجه است که چرخش را ادامه میدهد، نه فقط خودِ واماندگی.
چرا خروج از آن غریزی نیست
واکنش اول بسیاری از خلبانان تازهکار در برابر نزول تند و چرخشی، کشیدن فرمان به عقب است، دقیقاً برعکس چیزی که لازم است؛ کشیدن فرمان زاویهٔ حمله را بیشتر و اسپین را عمیقتر میکند. رویهٔ استاندارد خروج از اسپین معمولاً شامل هلدادن فرمان به جلو برای شکستن واماندگی، و همزمان استفاده از پدال سکان در جهت مخالف چرخش برای متوقفکردن یاو است؛ ترتیب و جزئیات دقیق آن بسته به تایپ هواپیما در کتابچهٔ پروازش آمده.
بیشتر هواپیماهای مسافربری و تجاری امروزی نه برای اسپین گواهینامه گرفتهاند و نه رویهٔ خروج از آن آموزش داده میشود، چون طراحی و ارتفاع عملیاتیشان چنان است که هرگز نباید به آن نزدیک شوند؛ آموزش اسپین بخشی استاندارد از آموزش خلبانی هواپیمای سبک و آکروباتیک است.
اسپین تخت و اسپین تند
در اسپین معمولی، دماغهٔ هواپیما نسبتاً رو به پایین است و نرخ نزول و چرخش هر دو قابل مدیریتاند؛ در اسپین تخت، دماغه نزدیک به افق میماند در حالی که هواپیما تقریباً صاف دور خودش میچرخد. اسپین تخت معمولاً از عدمتعادل شدید بار یا از دستدادن کنترل در نرخ چرخش بالا پیش میآید و خروج از آن بهمراتب سختتر و در بسیاری موارد در عمل ممکن نیست.
به همین دلیل محدودیتهای بارچینی هواپیما، بهویژه بار داخل کابین یا انبار، نهفقط برای رعایت مرکز ثقل در پرواز افقی، بلکه برای جلوگیری از رسیدن به شرایطی که میتواند به اسپین تخت بینجامد هم در نظر گرفته میشود.