تجاوز از باند
Runway Excursionایمنی و مقررات
تجاوز از باند یعنی هواپیما هنگام برخاستن یا فرود از انتها یا کنارهٔ باند خارج میشود؛ رایجترین دستهٔ حادثهٔ هوانوردی تجاری در آمار جهانی است و معمولاً از ترکیب باند خیس یا لغزنده، فرود دیرهنگام و بادِ ناخواسته پدید میآید.
دو نوع تجاوز از باند
تجاوز از باند به دو شکل رخ میدهد: خروج طولی، یعنی هواپیما از انتهای باند فراتر میرود، معمولاً چون فاصلهٔ ترمزگیری کافی نداشته؛ و خروج جانبی، یعنی هواپیما از کنارهٔ باند بیرون میرود، معمولاً بهدلیل باد جانبی شدید یا از دست دادن کنترل جهت روی سطح لغزنده. خروج طولی هنگام فرود بسیار رایجتر از هنگام برخاستن است.
هر دو نوع میتوانند در برخاستن هم رخ دهند، هرچند نادرتر از فرود هستند؛ در این حالت معمولاً خرابی موتور در سرعت تصمیمگیری یا محاسبهٔ اشتباه طول باند لازم برای برخاستن، بهجای شرایط باند، عامل اصلی است.
عوامل رایج
باند خیس یا پوشیده از یخ اصطکاک لاستیک با سطح را کم میکند و مسافت ترمزگیری لازم را بلندتر میکند؛ فرود دیرهنگام، یعنی لمس چرخها با زمین در نقطهای دورتر از ابتدای باند نسبت به برنامه، همان مسافت باقیماندهٔ کوتاهتر را باز هم کوتاهتر میکند. سرعت فرود بیشتر از حد استاندارد و باد دنبالی بهجای باد رو هم هر دو مسافت لازم برای توقف را افزایش میدهند.
خلبانان پیش از هر فرود، محاسبهای به نام ارزیابی عملکرد فرود انجام میدهند که طول باند موجود را با مسافت توقف موردنیاز، با در نظر گرفتن وزن هواپیما و شرایط باند، مقایسه میکند؛ اگر این محاسبه نشان دهد فاصله کافی نیست، رویهٔ استاندارد قطع فرود و اجرای گو-اراند است.
دفاعهای زمینی
بسیاری از فرودگاههای بزرگ امروز در انتهای باند ناحیهای به نام سامانهٔ توقفسریع تعبیه کردهاند، بستری از مادهٔ سبک و شکننده که در صورت خروج هواپیما از باند، چرخها در آن فرو میرود و هواپیما را در فاصلهای کوتاهتر و کنترلشدهتر متوقف میکند، بیآنکه به سازهٔ هواپیما آسیب جدی بزند.
این ناحیه جایگزین باند استاندارد نیست، بلکه آخرین لایهٔ ایمنی برای همان تجاوزهای کوچکی است که با وجود همهٔ محاسبات پیشین رخ میدهند؛ فرودگاههایی که بهدلیل محدودیت زمین نمیتوانند این ناحیه را بسازند، معمولاً بهجای آن منطقهٔ ایمنی استاندارد کوتاهتری در انتهای باند نگه میدارند.