توربوجت
Turbojetموتور و پیشرانش
توربوجت نخستین نسل موتور جت است: تمام هوای مکیدهشده از هستهٔ موتور میگذرد و رانش تنها از سرعت بسیار بالای گاز خروجی میآید. پرمصرفتر و پرسروصداتر از توربوفن است، به همین دلیل از ناوگان مسافربری امروز تقریباً حذف شده و فقط جایی میماند که سرعت از صرفهجویی سوخت مهمتر باشد.
مکانیزم و پیدایش
توربوجت هوا را با کمپرسور فشرده میکند، سوخت را در محفظهٔ احتراق با آن مخلوط و میسوزاند، گاز داغ حاصل توربین را میچرخاند تا انرژی کمپرسور را تأمین کند، و آنچه از توربین باقی میماند با سرعت بسیار زیاد از نازل خارج میشود. هیچ هوای کنارگذری در کار نیست؛ تمام هوایی که وارد موتور شده از همین مسیر خارج میشود.
فرانک ویتل در بریتانیا و هانس فون اوهاین در آلمان، مستقل از هم در دههٔ ۱۹۳۰ میلادی، اولین توربوجتهای کاربردی را ساختند؛ اختراعی که در جنگ جهانی دوم به هواپیماهای جنگندهٔ جت رسید و بعد به هواپیماهای مسافربری اولیهٔ جت مثل دیهاویلند کامت و بوئینگ ۷۰۷ در نسخههای آغازینش.
چرا کنار گذاشته شد
راندهشدن هوای کم با سرعت خیلی زیاد، برای همان مقدار رانش، انرژی بیشتری هدر میدهد تا راندهشدن هوای زیاد با سرعت متوسط؛ همین است که توربوجت را در سرعتهای زیر صوت پرمصرفتر از توربوفن میکند. سرعت زیاد گاز خروجی، صدای اختلاط آن با هوای ساکن اطراف را هم بسیار بلندتر میکند؛ توربوجتهای اولیه از پرسروصداترین هواپیماهای غیرنظامی تاریخ بودند.
با معرفی توربوفن در دههٔ ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ میلادی، خطوط هوایی بهسرعت به سمت آن رفتند چون همان رانش را با سوخت کمتر و صدای کمتر میداد. امروز عملاً هیچ هواپیمای مسافربری جدیدی با توربوجت خالص تولید نمیشود.
جایی که هنوز کاربرد دارد
در سرعتهای بسیار بالا، بهویژه فراصوت، رابطه برعکس میشود: هوای کنارگذر توربوفن در آن سرعتها مقاومت هوای زیادی تولید میکند و دیگر مزیتی ندارد. کنکورد، تنها هواپیمای مسافربری فراصوت تجاری تاریخ، با موتورهای توربوجت با پسسوز پرواز میکرد، نه توربوفن.
جنگندههای نظامی هم به همین دلیل اغلب از موتورهایی با نسبت کنارگذر بسیار پایین یا نزدیک به توربوجت استفاده میکنند؛ در آنها سرعت و کوچکی قطر موتور بر بازده سوخت ارجحیت دارد.