بار بالی
Wing Loadingاصول پرواز
بار بالی وزن هواپیما تقسیم بر مساحت بال است و میگوید هر متر مربع از بال چقدر وزن باید حمل کند. بار بالی بالاتر یعنی سرعت واماندگی بیشتر و مانورپذیری کمتر، اما پرواز آرامتر در هوای ناآرام؛ همین مصالحه شکل بال هر هواپیما را جهت میدهد.
چرا این نسبت مهم است
دو هواپیما میتوانند وزن یکسان داشته باشند اما بالهای بهکلی متفاوت؛ آنکه بال بزرگتری دارد، بار بالی کمتری دارد و میتواند در سرعت پایینتری همان برآ را تولید کند. بار بالی همین رابطه را در یک عدد خلاصه میکند و پیشبینی میکند که سرعت واماندگی هواپیما تقریباً با جذر بار بالی افزایش مییابد.
هواپیمای آموزشی سبک با بار بالی حدود ۷۰ تا ۱۰۰ کیلوگرم بر متر مربع، سرعت واماندگیای در حدود ۷۰ تا ۹۰ کیلومتر بر ساعت دارد؛ یک هواپیمای مسافربری با بار بالی چند برابر بیشتر، بهناچار با سرعتی بسیار بالاتر باید فرود بیاید و برخیزد، و به همین دلیل به باند بلندتری نیاز دارد.
مصالحه با هوای ناآرام و مانورپذیری
بار بالی بالا، پرواز را در هوای ناآرام آرامتر میکند: بال کوچکتر نسبت به وزن هواپیما، از تندبادها و دستاندازهای هوا کمتر تکان میخورد. همین است که چرا هواپیمای سنگین مسافربری معمولاً کمتکانتر از یک هواپیمای سبک از آن هوای ناآرام رد میشود، هرچند هر دو در همان هوا پرواز میکنند.
در مقابل، بار بالی پایین مانورپذیری بیشتری میدهد چون بال بزرگتر برای همان وزن، در زاویهٔ حمله کمتری برآی لازم را میسازد و فاصلهٔ بیشتری تا واماندگی باقی میماند؛ گلایدر و هواپیمای آکروباتیک به همین دلیل بار بالی پایینی دارند.
بار بالی در طول یک پرواز
بار بالی هواپیما در طول پرواز کم میشود، چون سوخت مصرفشده وزن هواپیما را کاهش میدهد در حالی که مساحت بال ثابت میماند؛ همین است که چرا سرعت واماندگی هواپیمای مسافربری در پایان یک پرواز طولانی، کمی کمتر از ابتدای همان پرواز است، و چرا محاسبهٔ سرعتهای فرود همیشه بر پایهٔ وزن واقعی لحظهٔ فرود انجام میشود، نه وزن برخاست.
همین کاهش تدریجی وزن، بخشی از دلیلی است که هواپیمای مسافربری در پروازهای بلند، ارتفاع سفرش را پلهپله بالا میبرد؛ با کمشدن بار بالی، همان بال میتواند در ارتفاع بالاتر و هوای رقیقتر هم برآی لازم را با کارایی بهتر تولید کند.