بوئینگ ۷۴۷ و عصر جامبوجت
Boeing 747تاریخ و صنعت
بوئینگ ۷۴۷، نخستین جامبوجت جهان، از ۱۹۷۰ ظرفیت پرواز مسافربری را دو تا سه برابر کرد و با کاهش هزینهٔ سرنشین به کیلومتر، سفر بینقارهای را برای طبقهٔ متوسط در دسترستر کرد.
چرا پنامریکن چنین هواپیمایی خواست
در دههٔ ۱۹۶۰ شرکت پنامریکن با ازدحام روزافزون مسافران فراآتلانتیک روبهرو بود و از بوئینگ هواپیمایی خواست با ظرفیتی بهمراتب بیشتر از ۷۰۷. بوئینگ ابتدا این طرح را برای یک مسابقهٔ هواپیمای باربری نظامی آمریکا هم پیشنهاد کرده و باخته بود، و بدنهٔ عریض همان طرح را برای نسخهٔ مسافری به کار برد.
۷۴۷ در ۱۹۶۹ پرواز آزمایشی و در ۱۹۷۰ خدمت تجاری با پنامریکن را آغاز کرد؛ بدنهاش دو راهرو داشت و تا نزدیک ۴۰۰ تا ۵۰۰ مسافر جا میداد، دو تا سه برابر ظرفیت ۷۰۷. کوهان مشخص بالای دماغه، که فضای کابین خلبان و طبقهٔ بالای مسافر را در خود جای داده، به نشان تصویری این هواپیما تبدیل شد.
اثر بر اقتصاد پرواز و بار
ظرفیت بزرگ ۷۴۷ هزینهٔ سرنشین به کیلومتر را در مسیرهای پرتقاضا پایین آورد و به شرکتهای هواپیمایی اجازه داد نرخ بلیت فراآتلانتیک و فرااقیانوس آرام را کاهش دهند؛ همین افت قیمت، سفر بینقارهای را از امتیاز کوچکی از جمعیت به گزینهای برای طبقهٔ متوسط رساند. نسخهٔ باربری ۷۴۷، با دماغهٔ بازشوی رو به بالا، هنوز هم بخش بزرگی از بار هوایی سنگین جهان را جابهجا میکند.
۷۴۷ همچنین چند نسخهٔ نظامی و ویژه گرفت، از جمله هواپیمای ریاستجمهوری آمریکا (ایرفورس وان) و ناقل شاتل فضایی ناسا که یک شاتل را روی پشت خود سوار میکرد.
افول در برابر دوموتورههای پهنپیکر
از دههٔ ۱۹۹۰ به بعد، هواپیماهای پهنپیکر دوموتورهٔ کارآمدتر مثل بوئینگ ۷۷۷ و ایرباس A۳۳۰ که فقط دو موتور بهجای چهار موتور ۷۴۷ داشتند، هزینهٔ بهرهبرداری کمتری پیشنهاد کردند و بازار جامبوجت را تنگ کردند. بوئینگ نسخهٔ مسافربری ۷۴۷ را در ۲۰۲۲ برای همیشه از خط تولید خارج کرد، هرچند نسخهٔ باربری آن هنوز تولید و پرواز میشود.
با این حال ۷۴۷ در تاریخ صنعت جایگاهی یگانه دارد: نخستین هواپیمایی که واژهٔ «جامبوجت» را برای عموم معنا کرد و بیش از پنج دهه، از جمله در ناوگانهای ملی بسیاری از کشورها، معیار پرواز پهنپیکر بینقارهای بود.